Mỗi lần một mùa triển lãm mới bắt đầu, đội ngũ chúng tôi lại thấy háo hức. Chúng tôi thường lang thang qua những gallery nhỏ ở các con phố quen. Chúng tôi cũng theo dõi rất nhiều họa sĩ trẻ trên mạng xã hội. Từ những lần quan sát ấy, chúng tôi nhận ra cách người xem tiếp nhận hình ảnh đang đổi thay nhanh hơn ta tưởng. Có những phong cách từng bị coi là khó hiểu, kén người xem. Nay chúng lại trở thành nguồn cảm hứng chính cho cả thiết kế lẫn minh họa thương mại. Bài viết này ghi lại những gì chúng tôi đã thấy và đúc kết. Đây không phải lý thuyết xa vời, mà là kinh nghiệm có được khi làm việc cùng nhiều họa sĩ và nhà thiết kế.
Xu hướng nghệ thuật đương đại và sự lên ngôi của kỹ thuật số
Phần lớn họa sĩ trẻ mà chúng tôi gặp gần đây chọn vẽ trên bảng máy tính bảng thay vì căng toan vải. Điều này không có nghĩa họ e ngại chất liệu truyền thống. Lý do thực tế hơn nhiều: kỹ thuật số cho phép thử nghiệm nhanh và sửa lỗi gần như không giới hạn. Tác phẩm cũng có thể chia sẻ ngay lập tức. Một họa sĩ minh họa từng hợp tác cùng đội ngũ kể rằng chị có thể hoàn thành một bức chân dung số chỉ trong một buổi tối. Với sơn dầu, điều đó gần như không thể.
Chọn đúng công cụ quan trọng không kém tay nghề. Với những bạn mới bắt đầu, chúng tôi thường gợi ý tìm hiểu qua bài các phần mềm thiết kế đồ họa được dùng phổ biến để tìm ra công cụ hợp với lối vẽ của mình. Mỗi phần mềm có thế mạnh riêng. Có phần mềm phù hợp với các nét cọ thô mộc, có phần lại mạnh về gradient mượt và hiệu ứng ánh sáng. Thử vài công cụ trước khi quyết định sẽ tiết kiệm cho bạn rất nhiều thời gian.
Ranh giới giữa tranh kỹ thuật số và tranh truyền thống cũng đang mờ dần. Nhiều họa sĩ quét bản phác tay rồi tô màu trên máy. Có người lại in tranh số ra toan để tạo cảm giác chất liệu thật. Vì thế, xu hướng nghệ thuật đương đại không còn chia tách rạch ròi giữa “số” và “thủ công” như trước.
Bảng màu táo bạo và cảm xúc thị giác
Nếu để ý các bộ sưu tập minh họa nổi bật vài năm trở lại đây, bạn sẽ thấy màu sắc đang được đẩy lên khá mạnh. Các gam neon, độ tương phản cao, đôi khi hơi chói, đang dần thay thế những tông trung tính an toàn. Chúng tôi xem đây là giai đoạn nghệ thuật dám lớn tiếng hơn. Người vẽ không còn rụt rè trước những mảng màu đối lập.
Bố cục cũng thay đổi theo hướng phá vỡ quy tắc cũ. Tỷ lệ vàng vẫn có giá trị, nhưng nhiều họa sĩ trẻ cố tình đặt chủ thể lệch tâm và cắt khung táo bạo. Họ chủ động để lại những khoảng trống lớn. Cách làm này tạo cảm giác chuyển động, khiến người xem phải dừng lại lâu hơn một chút để tìm lối đi trong tranh.
Có lần đội ngũ tham gia giám tuyển một buổi triển lãm dành cho sinh viên mỹ thuật. Ban đầu, phần lớn tác phẩm đều chọn bố cục cân đối, khá an toàn. Sau khi chúng tôi góp ý mạnh dạn hơn về màu sắc và khung hình, các tác phẩm bỗng có cá tính rõ rệt. Đó đúng là tinh thần mà chúng tôi mong muốn khuyến khích ở thế hệ họa sĩ trẻ hôm nay.
Khi nghệ thuật giao thoa với thiết kế thị giác
Nghệ thuật thuần túy và thiết kế ứng dụng đứng gần nhau hơn bao giờ hết. Không ít họa sĩ minh họa vừa làm cho gallery, vừa nhận dự án thương mại. Họ vẽ bao bì, bìa sách hay giao diện ứng dụng. Nhờ vậy, ngôn ngữ thị giác của nghệ thuật đương đại lan ngược trở lại vào ngành thiết kế đồ họa.
Mỗi đầu năm, chúng tôi thường xem lại các bảng moodboard xu hướng để cập nhật cho chính công việc biên tập của mình. Nếu bạn cũng làm trong ngành sáng tạo, bài viết về những xu hướng thiết kế đồ họa đang được ưa chuộng là nguồn tham khảo khá hữu ích. Không ít xu hướng ở đó bắt nguồn trực tiếp từ nghệ thuật đương đại.
Sự giao thoa này còn thấy rõ ở cách các thương hiệu tìm đến họa sĩ độc lập để vẽ minh họa riêng, thay vì dùng ảnh stock quen thuộc. Một chiếc hộp có nét vẽ tay, một trang web có hình minh họa độc bản, và tất cả đều giúp thương hiệu tạo dấu ấn giữa thị trường đã quá bão hòa hình ảnh.
Chất liệu thủ công và sự trở lại của ký ức
Song song với làn sóng số hóa, chúng tôi cũng nhận thấy chiều hướng ngược lại. Họa sĩ đang tìm về những chất liệu thô mộc hơn: giấy tái chế, mực nho, màu nước loang, vải bố thô. Đây có thể xem như một phản ứng trước sự hoàn hảo quá mức của hình ảnh kỹ thuật số.
Nhiều tác phẩm cố tình để lộ vết cọ và những mảng ố màu. Đường nét cũng không còn thẳng tắp tuyệt đối. Thứ tưởng như “khuyết điểm” ấy lại là điểm cộng, vì nó mang hơi thở con người và gần gũi hơn những hình ảnh dựng quá mượt bằng máy.
Đội ngũ từng trò chuyện với một họa sĩ chuyên vẽ minh họa sách thiếu nhi. Chị kể rằng gần đây khách hàng thường yêu cầu giữ lại nét chì mờ phía dưới lớp màu. Trước kia, những nét chì ấy thường bị xóa sạch. Một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy khẩu vị thẩm mỹ đang nghiêng về sự chân thực và thô ráp có chủ đích.
Nghệ thuật lên tiếng qua những câu chuyện xã hội
Trong vài năm gần đây, chúng tôi nhận ra nghệ thuật đương đại ngày càng gắn với những câu chuyện cá nhân và xã hội. Các chủ đề về bản sắc, môi trường và sức khỏe tinh thần xuất hiện dày đặc trong các bộ sưu tập minh họa độc lập.
Nhiều họa sĩ trẻ không còn vẽ chỉ để đẹp mắt. Họ dùng tác phẩm như một cách kể lại câu chuyện của chính mình, đôi khi về gia đình, quê hương, đôi khi về những trải nghiệm khó gọi thành tên. Cách tiếp cận này khiến người xem không chỉ ngắm, mà còn đồng cảm.
- Bản sắc văn hóa: nhiều họa sĩ khai thác họa tiết, trang phục hay truyện dân gian của quê hương để tạo phong cách vừa hiện đại vừa có gốc rễ.
- Môi trường: những bộ tranh về biến đổi khí hậu, rác thải nhựa hay các hệ sinh thái đang dần mất đi như một lời nhắc nhẹ nhàng mà ám ảnh.
- Sức khỏe tinh thần: các minh họa về lo âu, cô đơn hay sự chữa lành được đón nhận rộng rãi, đặc biệt trong cộng đồng người trẻ.
Theo chúng tôi, đây là một trong những nhánh phát triển bền vững nhất của xu hướng nghệ thuật đương đại. Nó không phụ thuộc vào một trào lưu thị giác nhất thời, mà bắt nguồn từ nhu cầu rất thật của con người: được lắng nghe và được thấu hiểu.
Đưa tác phẩm đến gần hơn với người xem
Vẽ xong một tác phẩm đẹp mới chỉ là nửa chặng đường. Nửa còn lại là làm sao để tác phẩm đến đúng người xem, theo đúng cách. Chúng tôi từng thấy không ít họa sĩ giỏi nhưng tranh đăng lên mạng bị vỡ hình, lệch màu chỉ vì chọn sai định dạng file.
Nếu bạn định đưa tranh minh họa lên website cá nhân hay portfolio trực tuyến, hãy tìm hiểu thêm về định dạng hình ảnh phù hợp cho website. Việc này giúp tác phẩm hiển thị đúng màu sắc và độ nét như bản gốc. Chi tiết kỹ thuật nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến cảm nhận của người xem.
Ngoài yếu tố kỹ thuật, cách kể câu chuyện phía sau tác phẩm cũng quan trọng không kém. Một bức tranh đi kèm vài dòng chia sẻ về cảm hứng thường giữ chân người xem lâu hơn. Chúng tôi luôn khuyến khích các họa sĩ hợp tác cùng mình dành thời gian viết chú thích tử tế cho từng tác phẩm.
Lời kết từ đội ngũ chúng tôi
Nhìn lại những gì vừa chia sẻ, xu hướng nghệ thuật đương đại đang chuyển động theo nhiều hướng cùng lúc. Nó vừa số hóa mạnh mẽ, vừa quay về chất liệu thô mộc. Nó vừa cá nhân hóa câu chuyện, vừa giao thoa sâu với thiết kế ứng dụng. Không có một công thức chung cho mọi họa sĩ, và có lẽ chính điều đó khiến nghệ thuật hôm nay thú vị hơn bao giờ hết.
Với chúng tôi, theo dõi những chuyển động này không chỉ là công việc biên tập nội dung. Đó còn là cách giữ cho con mắt thẩm mỹ luôn tươi mới. Nếu bạn đang tìm cảm hứng cho tác phẩm tiếp theo, đừng ngại thử một chất liệu lạ hay một bảng màu táo bạo hơn thường ngày. Hoặc đơn giản là kể một câu chuyện thật của chính mình qua nét vẽ. Theo quan sát của đội ngũ, đó luôn là khởi đầu tốt nhất cho một tác phẩm đáng nhớ.