Khi bắt đầu tìm hiểu cách vẽ tranh kỹ thuật số, nhiều bạn hay nghĩ mình phải sắm một bộ thiết bị thật đắt tiền ngay từ ngày đầu. Đội ngũ chúng tôi đã dìu dắt không ít học viên mới, và phần lớn họ khởi đầu chỉ với một chiếc điện thoại cũ hoặc một máy tính bảng đã ngừng dùng. Thứ bạn thật sự cần là một thiết bị có thể vẽ, một phần mềm vừa tầm và chút hiểu biết nền về bố cục lẫn màu sắc. Phần còn lại sẽ đến dần qua luyện tập.
Vẽ tranh kỹ thuật số cần gì và nên bắt đầu từ đâu?
Để khởi đầu, bạn chỉ cần ba thứ căn bản. Thiết bị có thể là máy tính bảng kèm bút cảm ứng, hoặc một bảng vẽ rời nối với máy tính. Phần mềm thì nhiều vô kể, và không ít ứng dụng có bản miễn phí đủ dùng cho giai đoạn học tập.
Theo kinh nghiệm của đội ngũ, phần kiến thức nền là thứ người mới hay bỏ qua nhất. Nhưng chính nó quyết định bức tranh có đứng vững hay không. Một nét vẽ đẹp mà bố cục lệch thì người xem vẫn thấy khó chịu, dù họ không gọi tên được lý do. Chúng tôi từng gặp một học viên vẽ rất kỹ từng chiếc lá, thế nhưng hình chính lại nằm lệch hẳn sang một góc khung. Bức tranh trông như bị cắt xén. Khi bạn ấy dành thêm vài phút dịch chuyển vị trí, cảm giác của cả bức tranh đổi khác hẳn.
Lộ trình chúng tôi thường gợi ý cho người mới gồm bốn bước: phác thảo, lên nét, lên màu và hoàn thiện. Đừng cố vẽ đẹp ngay từ đầu. Hãy chọn một đối tượng đơn giản như chiếc ly hay chiếc lá rồi đi trọn bốn bước ấy. Một bức tranh hoàn chỉnh, dù còn vụng, sẽ dạy bạn nhiều hơn mười bức chi tiết mà bỏ dở giữa chừng.
Chọn thiết bị và phần mềm sao cho vừa túi tiền
Thiết bị là điều người mới băn khoăn nhất. Máy tính bảng mang lại cảm giác khá gần với bút chì trên giấy, vì bạn chạm trực tiếp lên màn hình. Đổi lại, giá thành không hề nhẹ. Bảng vẽ rời rẻ hơn đáng kể, nhưng bạn phải vừa đặt tay lên bảng vừa nhìn lên màn hình máy tính, nên cần một thời gian làm quen. Điện thoại cũng vẽ được. Nếu bạn chỉ muốn thử xem mình có hứng thú hay không, đây là lựa chọn chẳng tốn thêm đồng nào.
Về phần mềm, bạn không cần lao ngay vào bản trả phí. Khi chọn, hãy ưu tiên ứng dụng có lớp (layer), cọ có độ nhạy áp lực và khả năng thu phóng mượt. Dành một buổi tối để làm quen giao diện, bấm thử từng nút và xem chúng làm gì sẽ nhanh hơn nhiều so với đọc hướng dẫn dài dòng. Nếu chưa biết nên tìm cảm hứng ở đâu trong giai đoạn đầu, bạn có thể đọc thêm những lưu ý về cảm hứng thiết kế để có định hướng rõ hơn.
Trước khi vẽ, hãy thiết lập canvas cho đúng. Kích thước khoảng 2000 đến 3000 pixel ở cạnh dài là đủ cho việc đăng mạng xã hội và in khổ nhỏ. Nếu định in, đặt độ phân giải 300 dpi. Chế độ màu nên chọn RGB cho tranh xem trên màn hình, còn CMYK khi chuẩn bị gửi in. Chúng tôi từng thấy nhiều bạn chọn sai chế độ màu ngay từ đầu, đến lúc in ra thì màu lệch hẳn và phải làm lại toàn bộ.
Phác thảo ý tưởng và thử bố cục trước khi vẽ kỹ
Phác thảo giống như bản nháp của một bài viết. Đừng đặt bút vào chi tiết khi chưa biết hình sẽ nằm ở đâu trên khung tranh. Đội ngũ chúng tôi thường vẽ những thumbnail nhỏ, chỉ vài centimet, để thử nhiều cách sắp xếp khác nhau. Một bố cục tốt thường có điểm nhấn rõ ràng, giúp mắt người xem biết nên dừng lại ở đâu trước tiên.
Khi đã chọn được bố cục ưng ý, hãy tạo một lớp riêng cho nét phác. Lớp này đóng vai trò như nền tham khảo, bạn có thể chỉnh sửa hoặc xoá đi mà không ảnh hưởng đến phần còn lại. Sau khi chốt hình, giảm độ mờ của lớp phác xuống khoảng 20 đến 30 phần trăm. Nó sẽ trở thành một đường dẫn mờ phía sau, giúp bạn không lạc hướng trong lúc vẽ.
Lên nét và định hình khối
Lên nét là bước vẽ đường bao để hình có dáng rõ ràng. Hãy dùng cọ nét mảnh và tập kiểm soát áp lực tay. Ấn nhẹ thì nét mảnh, ấn mạnh thì nét đậm. Chính sự thay đổi độ dày ấy làm bức tranh có chiều sâu và nhịp điệu. Kỹ năng này cần vài buổi luyện tập mới thuần thục, bạn sẽ không làm chủ nó chỉ trong một lần ngồi.
Một mẹo mà chúng tôi hay chia sẻ với học viên là nhìn vật thể như một tập hợp các khối cơ bản trước khi thêm chi tiết. Ví dụ, một chiếc ly cà phê thực chất là một hình trụ cộng với một vòng cung làm quai. Vẽ khối đó trước, rồi mới thêm họa tiết, hình sẽ đúng hơn rất nhiều.
Lỗi người mới hay mắc là vẽ chi tiết quá sớm khi hình khối còn sai. Lúc ấy, việc sửa gần như đồng nghĩa với vẽ lại từ đầu, và rất dễ nản. Hãy kiên nhẫn quay lại lớp phác mỗi khi thấy hình lệch, đừng cố vá bằng chi tiết.
Lên màu nền và xây dựng bảng màu
Nhiều người tin rằng càng nhiều màu thì tranh càng đẹp. Kinh nghiệm thực tế cho thấy điều ngược lại thường đúng hơn. Một bảng từ ba đến năm màu chủ đạo, kèm vài biến thể sáng tối của chúng, sẽ giúp tranh thống nhất và dễ nhìn. Bạn có thể dùng công cụ lấy mẫu màu từ ảnh tham khảo, rồi giữ lại những màu hoà hợp nhất với nhau.
Đặt màu nền ở một lớp riêng, nằm dưới mọi lớp vẽ khác. Nhờ vậy, bạn có thể thử đổi màu nền để cảm nhận bức tranh mang tâm trạng khác đi thế nào mà không phải tô lại từ đầu. Các chế độ hoà trộn như Multiply hay Overlay rất hữu ích khi đổ bóng hoặc tạo ánh sáng, nhưng nên dùng vừa phải để tránh làm mất độ tự nhiên.
Lỗi phổ biến nhất là dùng nhiều màu bão hoà cao cùng lúc. Kết quả thường là một bức tranh chói mắt, không có chỗ nào để mắt người xem nghỉ. Khi nhận ra mình đang rơi vào tình trạng này, hãy thử giảm bão hoà toàn bộ tranh xuống một chút rồi nhìn lại. Các màu sẽ dịu đi và hài hoà hơn hẳn.
Đổ bóng, ánh sáng và những chi tiết cuối cùng
Ánh sáng là yếu tố khiến tranh có cảm giác chân thực. Hãy chọn một nguồn sáng chính, chẳng hạn từ phía trên bên trái, và giữ nguyên hướng đó suốt bức tranh. Bóng đổ luôn nằm ở phía đối diện với nguồn sáng. Nếu hướng bóng và hướng sáng lệch nhau, người xem sẽ cảm thấy có gì đó không ổn, dù khó chỉ ra lý do.
Hãy tạo lớp riêng cho vùng sáng (highlight) và vùng bóng (shadow) để chỉnh từng phần độc lập. Trước khi kết thúc, thu nhỏ tranh xuống thật nhỏ, như đang lướt qua trên điện thoại. Nếu bố cục vẫn rõ ràng, nghĩa là hình khối đã ổn. Nếu thu nhỏ mà đã thấy rối mắt, bạn nên đơn giản hoá thêm một chút.
Những lỗi thường gặp và cách xử lý
Khi mới tập vẽ kỹ thuật số, gần như ai cũng từng vấp vài lỗi quen thuộc. Tranh bị phẳng, thiếu chiều sâu, thường do độ chênh sáng tối quá yếu, vùng bóng và vùng sáng gần giống nhau. Cách sửa là tăng độ tương phản ở vùng trọng tâm, còn phần xung quanh để nhạt hơn, để mắt người xem tự đi về điểm nhấn.
Hình bị méo, nhất là khuôn mặt hay bàn tay, thường bắt nguồn từ việc vẽ chi tiết trước khi khối đúng. Hãy quay lại lớp phác, kiểm tra khối cơ bản, và đừng quên lật ngang canvas từ thời gian này sang thời gian khác. Mắt đã quen với một hình thì rất khó nhận ra lỗi, còn lật ngang sẽ giúp bạn nhìn lại với góc nhìn mới.
Nếu ánh sáng và bóng mâu thuẫn nhau, nguyên nhân thường là chưa giữ được một nguồn sáng xuyên suốt. Xác định lại hướng sáng chính, rồi chỉnh các bóng đổ theo đúng hướng ấy. Khi làm đúng bước này, bức tranh sẽ nhất quán hơn hẳn.
Luyện tập đều đặn để tiến bộ rõ rệt
Tiến bộ trong vẽ kỹ thuật số đến từ sự đều đặn, không phải từ những buổi vẽ dài hiếm hoi. Chúng tôi thường khuyên người mới dành 20 đến 30 phút mỗi ngày trong tháng đầu. Mỗi buổi chỉ cần tập trung vào một việc cụ thể, chẳng hạn vẽ một khối, thử một bảng màu hoặc luyện một kiểu ánh sáng nhất định.
Sao chép tác phẩm mình yêu thích cũng là cách học hiệu quả, miễn là bạn sao chép để hiểu chứ không phải để nộp như sản phẩm của chính mình. Khi làm vậy, bạn sẽ nhận ra người vẽ xử lý ánh sáng và màu sắc ra sao, điều mà chỉ ngắm nhìn thì khó thấy rõ. Nhớ lưu lại các bản nháp, rồi sau một tháng mở ra so sánh, bạn sẽ thấy mình đã tiến bộ nhiều đến thế nào.
Xuất file và chia sẻ tác phẩm đúng cách
Khi tranh đã hoàn thiện, xuất file đúng định dạng rất quan trọng. PNG giữ được chất lượng cao và hỗ trợ nền trong suốt, phù hợp khi bạn muốn đăng hoặc chỉnh sửa tiếp. JPG nhẹ hơn nên tiện cho mạng xã hội, nhưng nén quá tay sẽ làm mất chi tiết. Với in ấn, hãy xuất ở độ phân giải cao và chế độ màu phù hợp với đơn vị in bạn làm việc cùng.
Đặt tên file có ý nghĩa, chẳng hạn kết hợp tên tác phẩm và ngày hoàn thành, để sau này dễ tìm lại. Đừng quên lưu thêm bản gốc còn đầy đủ các lớp, vì đó là thứ bạn cần khi muốn chỉnh sửa về sau. Nhiều người chỉ giữ file đã làm phẳng, và đến lúc cần thay đổi thì không còn cách nào sửa được nữa.
Câu hỏi thường gặp
Người mới cần bao lâu để vẽ được một bức tranh hoàn chỉnh?
Với lộ trình bốn bước và 20 đến 30 phút mỗi ngày, một bức tranh đơn giản thường hoàn thành sau vài buổi. Những bức phức tạp hơn có thể cần vài tuần. Điều quan trọng là bạn hoàn thành được tác phẩm, dù còn vụng về, rồi mới chuyển sang bức tiếp theo.
Có cần biết vẽ tay trước khi học vẽ kỹ thuật số không?
Không bắt buộc, nhưng hiểu về hình khối, ánh sáng và bố cục sẽ giúp bạn tiến bộ nhanh hơn nhiều. Vẽ tay không nhất thiết phải đẹp, chỉ cần quen với việc quan sát và phác hình là đủ để bắt đầu.
Nên chọn máy tính bảng hay điện thoại để bắt đầu?
Nếu bạn chỉ muốn thử, điện thoại là đủ và không tốn thêm chi phí. Nếu bạn nghiêm túc và muốn cảm giác vẽ tự nhiên hơn, máy tính bảng là lựa chọn đáng cân nhắc. Tránh mua thiết bị đắt tiền khi chưa chắc mình sẽ theo đuổi lâu dài.
Làm sao để tranh không phụ thuộc quá nhiều vào bộ lọc?
Hãy tự tay tạo ánh sáng, bóng và màu sắc trước, rồi mới dùng bộ lọc để hoàn thiện. Nếu bỏ bộ lọc đi mà tranh vẫn đứng vững, nghĩa là nền tảng của bạn đã chắc chắn.
Có nên đăng tranh lên mạng xã hội khi mới bắt đầu không?
Nên, nếu bạn xem đó là cách để học hỏi và nhận góp ý. Đăng đều đặn sẽ giúp bạn có động lực và nhìn thấy sự tiến bộ của chính mình. Ở giai đoạn đầu, đừng quá bận tâm đến số lượt thích, điều quan trọng hơn là bạn đang luyện tập đều đặn.