Vì sao nhiều người vẽ mãi vẫn bí ý tưởng?
Có những buổi chiều bạn ngồi trước tờ giấy trắng mà chưa biết nên đặt nét đầu tiên ở đâu. Cảm giác ấy quen thuộc với cả người mới học lẫn họa sĩ đã làm nghề nhiều năm. Đội ngũ chúng tôi từng trò chuyện với không ít bạn trẻ tìm đến xin lời khuyên, và phần lớn đều đang loay hoay trong cùng một vòng luẩn quẩn.
Khi nhìn lại, chúng tôi thấy nguyên nhân thường rơi vào ba điểm. Nguồn cảm hứng thì quá hẹp, chỉ quanh quẩn vài trang mạng xã hội. Việc bắt chước phong cách người khác kéo dài quá lâu, để rồi khi nhìn lại tranh của mình, bạn chẳng còn thấy dấu vết cá nhân nào. Điều nặng nề nhất là áp lực phải độc đáo ngay từ nét đầu tiên. Áp lực ấy khiến bàn tay khựng lại, và cả buổi vẽ trôi đi trong im lặng.
Bài viết này tổng hợp 10 kinh nghiệm mà đội ngũ đã đúc kết qua nhiều năm làm việc với minh hoạ và tranh kỹ thuật số. Mỗi kinh nghiệm đều đi kèm tiêu chí chọn, đối tượng phù hợp và những hạn chế chúng tôi từng gặp phải.
Chúng tôi chọn 10 kinh nghiệm này như thế nào
Tiêu chí đầu tiên là bạn có thể áp dụng ngay mà không cần thiết bị đắt tiền. Một cây bút chì, một tập giấy và chút kiên nhẫn là đủ để bắt đầu. Chúng tôi không muốn bạn phải chờ mua phần mềm mới rồi mới được sáng tạo. Ý tưởng sống được trên trang giấy nháp rẻ tiền cũng không kém gì trên màn hình đắt đỏ.
Tiêu chí thứ hai là phù hợp cả người mới lẫn người đã vẽ lâu năm. Có những mẹo chỉ thực sự phát huy khi tay bạn đã quen đường nét. Khi gặp mẹo như vậy, chúng tôi sẽ ghi rõ để bạn không áp dụng quá sớm rồi thất vọng.
Hãy nhớ rằng đây là kinh nghiệm tổng hợp. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào tính cách và nhịp làm việc của từng người. Bạn nên thử, ghi lại cảm nhận và điều chỉnh theo cách riêng của mình.
Ghi chép ý tưởng ngay khi nó vừa nảy ra
Ý tưởng hay thường xuất hiện đúng lúc bạn đang xếp hàng hoặc rửa chén. Nếu không ghi lại trong vài phút, nó sẽ tan biến rất nhanh. Bạn nên mang theo một cuốn sổ phác thảo nhỏ vừa lòng bàn tay, bỏ được vào túi áo hay túi xách. Đó là người bạn đồng hành thầm lặng nhất của họa sĩ.
Đừng chờ ý tưởng hoàn chỉnh mới đặt bút. Một dòng nguệch ngoạc hay một vòng tròn đơn giản cũng đủ gợi lại cảm xúc ban đầu. Đội ngũ chúng tôi từng có một học viên ghi lại một gạch ngang trên xe buýt. Gạch ngang ấy về sau trở thành nền tảng cho cả một loạt tranh trừu tượng. Ý còn thô đôi khi lại là thứ đáng giữ nhất.
Tuy nhiên, cuốn sổ đầy trang mà không bao giờ mở lại sẽ thành kho lưu trữ chết. Hãy dành mười lăm phút vào cuối tuần để đọc lại, đánh dấu những ý đáng phát triển và gạch bỏ những ý đã không còn hấp dẫn. Việc rà soát đều đặn giúp bạn biết mình đang bị cuốn về đâu.
Quan sát đời sống và kiến trúc đô thị
Cảm hứng không tự nhiên rơi xuống từ hư không. Nó đến từ việc bạn nhìn thấy điều người khác đi qua mà không để ý. Chúng tôi khuyên bạn đi bộ có chủ đích, tức là đi với mục tiêu quan sát ánh sáng xiên qua khung cửa sổ, hoa văn trên lan can sắt, hay mảng sơn bong tróc trên bức tường cũ.
Lấy một ví dụ gần gũi. Nhiều họa sĩ ở Hà Nội tìm cảm hứng từ phố cổ, nơi mái ngói rêu phong, cánh cửa gỗ đã sờn và biển hiệu sơn tay vẫn còn lưu lại dấu vết thời gian. Những chi tiết nhỏ ấy mang theo lịch sử và cảm xúc. Khi đưa lên tranh, chúng thường chạm được đến người xem. Sự chân thật trong quan sát tạo nên sức nặng cho tác phẩm.
Quan sát đòi hỏi kiên nhẫn. Đừng vội kỳ vọng một buổi đi bộ sẽ cho bạn đề tài hoàn hảo. Hãy thử nhiều nơi và nhiều thời điểm, rồi xem chủ đề nào thật sự hợp với phong cách của mình, vì không phải đề tài nào cũng hợp với mọi người. Bạn sẽ dần nhận ra mình bị hút về phía màu gỗ cũ hay những đường kẻ hình học sạch sẽ.
Học từ tác phẩm, nhưng đừng sao chép
Hãy chọn ba đến năm tác phẩm bạn yêu thích nhất. Sau đó đặt cho mình vài câu hỏi cụ thể: bố cục nào khiến mắt bạn dừng lại? Màu sắc nào làm bạn thấy dễ chịu? Nhịp điệu nào dẫn bạn đi qua bức tranh từ góc này sang góc khác? Đây là cách học có chiều sâu, khác hẳn với việc lướt qua hình ảnh trên điện thoại.
Chúng tôi muốn nhấn mạnh: đừng sao chép nguyên xi. Hãy rút ra nguyên lý rồi tạo biến thể riêng. Khi làm như vậy, bạn đang học cách tư duy của họa sĩ thay vì chỉ bắt chước nét vẽ. Sự khác biệt này sẽ hiện rõ dần theo thời gian, và đến lúc nào đó người xem sẽ nhận ra bàn tay riêng của bạn.
Cách học này đặc biệt có ích cho người đang tìm phong cách cá nhân. Bạn sẽ dần biết mình thích gì và muốn tránh điều gì. Đó chính là nền móng của một phong cách thật sự.
Đặt giới hạn để ý tưởng không bị loãng
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng giới hạn lại giúp sáng tạo tập trung hơn. Bạn có thể quyết định chỉ dùng ba màu trong một tuần, hoặc chỉ vẽ một chủ đề trong ba mươi ngày. Khi phạm vi đã rõ ràng, đầu óc bạn không còn phải lang thang tìm hướng đi mới mỗi sáng.
Làm việc theo chuỗi cũng rất hữu ích. Thay vì chờ một tác phẩm hoàn hảo, hãy thực hiện năm đến mười tác phẩm nhỏ liên quan đến nhau. Trong thực tế, những tác phẩm sau thường tốt hơn tác phẩm đầu tiên một cách rõ rệt, vì bạn đã học được điều gì đó từ mỗi lần thử.
Tuy vậy, giới hạn quá chặt có thể khiến bạn chán nản. Thỉnh thoảng hãy dành một buổi để thử nghiệm tự do, không mục tiêu và không khuôn khổ. Buổi thử ấy giữ cho cảm giác hứng khởi luôn còn nguyên.
Tìm ý tưởng bằng cách đổi môi trường làm việc
Đội ngũ chúng tôi nhận thấy một điều khá thú vị: khi thay đổi chỗ ngồi, cảm hứng thường đến nhanh hơn. Một quán cà phê yên tĩnh, một công viên gần nhà hay ban công có nắng buổi sáng đều có thể mở ra một hướng đi mới. Bộ não cần những tín hiệu khác lạ để thoát khỏi vòng lặp quen thuộc.
Bạn không cần đi xa mới làm được điều này. Chỉ cần đổi góc bàn, đổi loại giấy, hoặc đổi khung giờ làm việc từ đêm sang sáng sớm. Những thay đổi nhỏ này đôi khi tạo khác biệt lớn cho bản phác thảo.
Hãy ghi chú lại mỗi lần thay đổi và kết quả thu được. Sau vài tháng, bạn sẽ có một bản đồ cảm hứng riêng, cho biết môi trường nào hợp nhất với nhịp sáng tác của mình.
So sánh nhanh bốn kinh nghiệm đầu
Ghi chép là cách nhanh gọn nhất và tốn ít công sức nhất. Quan sát đô thị cần nhiều thời gian và sự kiên nhẫn hơn hẳn, nhưng bù lại nguồn cảm hứng thu được rất giàu chất riêng. Phân tích tác phẩm đòi hỏi sự tỉnh táo để không rơi vào bắt chước, còn giới hạn đề tài lại dễ bắt đầu nhất với những ai đang bị phân tán. Thời gian thực hành chúng tôi ước lượng chỉ mang tính tham khảo, bạn nên tự kiểm chứng trong chính nhịp làm việc của mình.
Những sai lầm thường gặp khi tìm ý tưởng
Sai lầm đầu tiên là chờ cảm hứng đến rồi mới bắt tay vào làm. Cảm hứng hiếm khi xuất hiện đúng lúc bạn ngồi xuống bàn vẽ. Hãy đặt một khung giờ cố định mỗi ngày, dù chỉ mười phút, và bắt đầu ngay cả khi chưa thấy hứng thú. Thường thì chỉ sau vài nét đầu, cảm xúc mới bắt đầu nhóm lên.
Sai lầm thứ hai là đánh giá ý tưởng quá sớm. Một phác thảo còn thô có thể bị bỏ đi chỉ vì nhìn qua chưa đẹp mắt, trong khi nó lại là điểm xuất phát rất tốt. Hãy để nó nằm đó vài ngày trước khi đưa ra nhận định cuối cùng.
Sai lầm thứ ba là đem tác phẩm của mình ra so với những nghệ sĩ đã làm nghề nhiều năm. Bạn đang đi trên con đường của riêng mình. Việc so sánh thường chỉ làm mất đi động lực vốn có, trong khi điều bạn cần là thêm một vài bản nháp nữa.
Phối hợp các kinh nghiệm trong một tuần sáng tác
Đội ngũ chúng tôi thường chia một tuần làm việc khá đơn giản. Hai ngày đầu dành cho quan sát và ghi chép, chưa cần vẽ hoàn chỉnh. Ngày thứ ba, chọn một ý trong sổ và phác thảo nhanh.
Từ thứ tư đến thứ bảy, bạn hoàn thiện các biến thể và nhờ người xung quanh góp ý. Đây là lúc bạn nhìn rõ điểm mạnh và điểm yếu của ý tưởng hơn. Chủ nhật dành để nghỉ ngơi và đọc lại sổ tay, đó là khoảnh khắc nhìn lại hành trình cả tuần.
Đừng áp dụng lịch này một cách cứng nhắc. Mỗi người có nhịp riêng, và bạn hoàn toàn có thể đảo thứ tự hay kéo dài từng giai đoạn tùy hoàn cảnh.
Ứng dụng ý tưởng vào góc làm việc tại nhà
Một góc làm việc gọn gàng giúp việc quay lại ý tưởng cũ dễ dàng hơn nhiều. Bạn nên có một bảng cảm hứng để ghim hình ảnh, một kệ nhỏ đựng sách mỹ thuật, và đặt bàn gần cửa sổ để tận dụng ánh sáng tự nhiên.
Khi không gian có những tác phẩm bạn yêu thích, cảm hứng sẽ xuất hiện thường xuyên hơn. Nếu muốn trang trí góc làm việc bằng tranh nghệ thuật, bạn có thể ghé qua các sản phẩm tranh nghệ thuật tại đây để tìm nguồn cảm hứng thị giác cho riêng mình. Mỗi bức tranh treo lên tường là một lời nhắc nhẹ nhàng về màu sắc và bố cục mà bạn muốn theo đuổi.
Bạn cũng nên đọc thêm kinh nghiệm thực tế về tranh đương đại cho người mới để hiểu rõ hơn cách đặt tranh vào không gian sống sao cho hài hoà với ánh sáng và màu tường.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết ý tưởng của mình có độc đáo không?
Bạn khó tự đánh giá độc đáo khi đang còn làm dở. Hãy để ý tưởng nằm yên vài ngày rồi xem lại với con mắt mới. Nếu bạn vẫn thấy nó đáng theo đuổi, đó thường là dấu hiệu tốt. Hỏi thêm ý kiến người xem cũng giúp bạn có góc nhìn khách quan hơn.
Nên ghi chép ý tưởng bằng sổ giấy hay ứng dụng điện thoại?
Sổ giấy giúp bạn tập trung và phác thảo nhanh hơn. Ứng dụng điện thoại tiện tìm kiếm và lưu hình ảnh tham khảo. Nhiều người kết hợp cả hai: sổ để nháp ý, điện thoại để lưu tư liệu.
Bao lâu thì nên đổi chủ đề sáng tác?
Không có con số cố định. Đội ngũ chúng tôi thường gợi ý khoảng một đến ba tháng cho một chủ đề, đủ để khai thác sâu mà chưa đến mức nhàm chán. Quan trọng nhất là bạn còn thấy điều mới để khám phá hay không.
Có cần đi học lớp vẽ để có ý tưởng tốt hơn không?
Lớp học giúp bạn có kỹ thuật vững và được góp ý trực tiếp, điều này rất đáng giá. Tuy nhiên, ý tưởng hay còn đến từ việc quan sát và tự suy nghĩ mỗi ngày. Bạn có thể kết hợp cả hai cách, tùy vào mục tiêu và hoàn cảnh cá nhân.