Chúng tôi làm việc với minh hoạ đương đại đã lâu, và gần như buổi nào cũng gặp lại một cảnh quen thuộc. Một người bạn mới bước vào, nhìn hàng trăm tác phẩm rực rỡ treo quanh phòng, rồi ngập ngừng hỏi: “Vậy mình nên bắt đầu từ đâu?” Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng phía sau là cả một hành trình làm quen với màu sắc, bố cục và cảm xúc thị giác. Bài viết này là phần trả lời mà chúng tôi vẫn hay chia sẻ với họ. Chúng tôi chọn bảy câu hỏi gặp nhiều nhất, trả lời thẳng và giải thích lý do đằng sau từng ý. Nếu bạn là người yêu nghệ thuật, designer hay sinh viên mỹ thuật đang tìm cảm hứng, chúng tôi mong bạn sẽ mang về vài điều dùng được ngay.
Minh hoạ đương đại là gì và khác gì tranh vẽ truyền thống?
Nói ngắn gọn, minh hoạ là loại tranh có nhiệm vụ kể một điều gì đó với người xem. Nó thường gắn với một bối cảnh cụ thể, như bìa cuốn sách, tấm poster sự kiện hay bìa một đĩa nhạc. Hình vẽ tồn tại để đồng hành cùng một thông điệp.
Tranh thuần nghệ thuật thì khác. Họa sĩ vẽ để trò chuyện với chính mình, và người xem không nhất thiết phải hiểu ngay. Minh hoạ lại ngược lại: người xem cần nắm ý chính trong vài giây đầu. Vì thế bố cục và màu sắc được tính toán rất kỹ, mỗi mảng màu đặt vào đó đều có chủ đích.
Một ví dụ dễ thấy là bìa sách thiếu nhi vẽ theo phong cách flat. Mảng màu phẳng, hình khối đơn giản, nhưng từng chi tiết đều dẫn mắt trẻ về nhân vật chính. Nhìn qua tưởng dễ, thực ra phía sau là nhiều vòng phác thảo và chỉnh sửa.
Làm sao nhận ra một tác phẩm minh hoạ tốt?
Chúng tôi thường mở đầu bằng một câu hỏi giản dị: lần đầu nhìn, mắt bạn có biết nên dừng ở đâu không? Nếu có, thường đó là dấu hiệu của một bố cục rõ ràng với điểm nhấn đủ mạnh. Khi mắt cứ lang thang không tìm được điểm tựa, tác phẩm dù đẹp cũng khó giữ người xem ở lại lâu.
Từ kinh nghiệm chọn tác phẩm cho khách, chúng tôi hay nhìn ba khía cạnh. Thứ nhất, bố cục có một trọng tâm rõ ràng, không bị dàn trải. Thứ hai, màu sắc có lý do để xuất hiện, mỗi màu phục vụ một cảm xúc hoặc thông điệp. Thứ ba, hình vẽ đủ gọn để giữ được ý khi thu nhỏ trên màn hình điện thoại. Hôm nay đa số người xem gặp minh hoạ trên màn hình trước khi gặp bản in, nên khả năng đọc tốt ở kích thước nhỏ là điều không thể bỏ qua.
Cần nói rõ đây là tiêu chí tham khảo, không phải thước đo tuyệt đối. Hai người làm nghề cùng nhìn một tác phẩm vẫn có thể đánh giá khác nhau, và điều đó hoàn toàn bình thường. Quan trọng hơn là bạn biết mình đang dựa trên điều gì để đánh giá.
Phong cách nào đang phổ biến và hợp với ai?
Hiện nay những phong cách hay gặp gồm flat design, hand-drawn, digital painting, collage và pop art được tiết chế. Mỗi phong cách mang một hơi thở riêng. Với nhiều người, chọn đúng thường quan trọng hơn chọn đẹp.
Flat gọn gàng, dễ đọc, hợp với trẻ em và những thương hiệu cần sự tươi sáng. Hand-drawn giữ được nét tay ấm áp, gần gũi, và thường được người trưởng thành yêu thích khi chọn tranh treo nhà. Digital painting cho chiều sâu ánh sáng cùng độ chuyển sắc mượt mà, phù hợp với doanh nghiệp muốn một hình ảnh có tầm. Collage giàu chất liệu và nhiều lớp lang, đặc biệt hợp với chiến dịch cần sự khác biệt để gây chú ý.
Có một điều phải nói thật: nhiều xu hướng thay đổi rất nhanh, đôi khi chỉ trong một mùa. Trước khi theo một trào lưu, bạn nên kiểm tra lại các nguồn gần nhất để chắc nó vẫn đang được dùng. Đồng thời, hãy cân nhắc xem phong cách đó có thực sự hợp với không gian hay mục đích của mình không.
Người mới nên chọn tác phẩm để sưu tầm thế nào?
Đừng mua chỉ vì thấy đẹp trên mạng. Một người bạn từng nhờ chúng tôi tư vấn cho phòng khách nhỏ đã phải lòng một bức tranh rất rực rỡ. Khi thử đặt thật lên tường, cả hai nhận ra màu quá gắt làm cả căn phòng nặng nề. Chúng tôi đổi sang một tác phẩm tông trầm hơn, và không gian lập tức dễ chịu hẳn.
Vì vậy, hãy bắt đầu bằng ba câu hỏi: bạn định đặt tranh ở đâu, ngân sách trong tay là bao nhiêu, và bạn thật sự thích phong cách nào. Ba điều này quyết định phần lớn một lựa chọn đúng.
Khi đã có tác phẩm trong tầm mắt, hãy hỏi về nguồn gốc và thông tin của họa sĩ. Một tác phẩm đáng tin thường đi kèm lý lịch rõ ràng. Nếu mua bản in, hãy xin xem mẫu thực tế trước, vì màn hình và giấy in thường cho màu khác nhau khá nhiều.
Minh hoạ đương đại xuất hiện ở đâu trong đời sống?
Minh hoạ có mặt gần như khắp nơi: sách thiếu nhi, bìa báo, chiến dịch truyền thông, bao bì sản phẩm. Với sách thiếu nhi, hình vẽ đôi khi kể được điều mà chữ chưa kể hết, nhất là với những bé chưa đọc thành thạo. Một trang tranh tốt có thể làm cả câu chuyện sống dậy trong trí tưởng tượng của trẻ.
Trong thương mại, minh hoạ giúp thương hiệu có tính cách riêng mà không cần đầu tư nhiếp ảnh quy mô lớn. Đây cũng là lý do nhiều thương hiệu nhỏ chọn minh hoạ để tạo dấu ấn ban đầu, rồi dần xây dựng bộ nhận diện hoàn chỉnh.
Khi muốn trích dẫn một ví dụ cụ thể, hãy kiểm tra lại thông tin trước. Tên tác phẩm và năm ra mắt rất dễ bị ghi sai khi sao chép từ nơi này sang nơi khác, nên chúng tôi chỉ nêu khi đã đối chiếu với nguồn gốc.
Hợp tác với họa sĩ minh hoạ thì chi phí ra sao?
Có ba hình thức phổ biến. Đặt vẽ riêng là khi bạn muốn một hình ảnh được tạo đúng theo yêu cầu. Mua quyền sử dụng một hình có sẵn là lựa chọn thứ hai. Cuối cùng là mua tác phẩm đã hoàn thành. Mỗi cách có mức chi phí và phạm vi khác nhau, phù hợp với nhu cầu khác nhau.
Giá phụ thuộc vào độ phức tạp, thời gian thực hiện và đặc biệt là phạm vi sử dụng. Một hình dùng trên mạng xã hội sẽ rẻ hơn hẳn một hình dùng cho bao bì in hàng loạt, vì mức độ lan toả khác nhau. Mức giá cũng thay đổi theo từng họa sĩ và thời điểm, nên chúng tôi không đưa con số cố định. Cách an toàn nhất là xin báo giá cụ thể từ vài nơi rồi so sánh theo cùng một bộ tiêu chí.
Những sai lầm người mới hay mắc phải khi tiếp cận minh hoạ?
Sai lầm đầu tiên là nhầm minh hoạ với thiết kế đồ hoạ thuần túy. Thiết kế nghiêng về sắp xếp chữ và khối hình, còn minh hoạ nghiêng về hình vẽ và câu chuyện. Hai thứ này đòi hỏi tư duy khác nhau, và không phải người làm giỏi cái này cũng làm tốt cái kia.
Sai lầm thứ hai là chọn phong cách theo xu hướng nhất thời mà quên hỏi hình sẽ đặt ở đâu. Một bức tranh rực rỡ trong ảnh có thể quá chói khi treo trong phòng ngủ nhỏ. Ngược lại, một hình tươi sáng dùng cho bìa sách có thể lạc lõng trên hộp sản phẩm cao cấp. Bối cảnh sử dụng luôn phải đi trước.
Sai lầm thứ ba, và cũng nghiêm trọng nhất, là bỏ qua quyền sử dụng hình ảnh khi dùng cho mục đích thương mại. Hãy đọc kỹ điều khoản bản quyền trước khi in hay đưa lên sản phẩm bán ra. Chúng tôi từng gặp trường hợp phải thu hồi cả lô bao bì chỉ vì bỏ qua bước này.
Làm sao để tự học thêm và theo dõi minh hoạ đương đại?
Cách đơn giản nhất là đi xem triển lãm và theo dõi cộng đồng họa sĩ trên mạng. Đừng chỉ lướt qua. Hãy dừng lại vài phút trước một tác phẩm và tự hỏi vì sao nó khiến bạn chú ý: là màu, là đường nét, hay một cảm xúc nào đó mơ hồ.
Một bài luyện mắt hiệu quả là ghi chú lại. Mỗi tuần chọn ba tác phẩm, viết ngắn lý do bạn thích hoặc không thích. Sau vài tháng, gu thẩm mỹ của bạn sẽ rõ hơn nhiều, và bạn cũng hiểu vì sao có những hình khiến mình rung động còn những hình khác thì không.
Nếu muốn đào sâu hơn, bạn có thể đọc thêm các bài phân tích về màu sắc và bố cục tại những điều cần biết về màu sắc và bố cục khi sáng tác. Bạn cũng có thể xem các xu hướng tranh đương đại đang được chú ý hiện nay để có cái nhìn rộng hơn. Nếu đang trên hành trình xây dựng gu riêng, bài 10 kinh nghiệm xây dựng phong cách nghệ thuật cho người vẽ cũng là nơi bạn có thể tham khảo thêm.
Chúng tôi cũng hay giới thiệu các nguồn tham khảo về tranh đương đại trên trang chủ Warmgun cho những ai muốn theo dõi đều đặn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Minh hoạ đương đại có phải là tranh kỹ thuật số không?
Không hẳn. Minh hoạ có thể được vẽ tay bằng màu nước, chì hay sơn, rồi số hoá để in. Kỹ thuật số chỉ là một công cụ trong nhiều công cụ, và nhiều họa sĩ vẫn kết hợp cả hai.
Người mới nên bắt đầu sưu tầm minh hoạ từ đâu?
Hãy bắt đầu từ bản in giá vừa phải để thử gu của mình. Khi đã rõ mình thích phong cách nào, bạn mới cân nhắc đầu tư vào tác phẩm gốc.
Mua bản in minh hoạ có khác mua tranh gốc không?
Có. Tranh gốc là bản duy nhất, giá trị gắn với tác giả và nét vẽ thật. Bản in là bản sao, giá mềm hơn và phù hợp để trang trí, thưởng thức hằng ngày.
Làm sao biết một họa sĩ minh hoạ uy tín?
Hãy xem hồ sơ có dự án thật được công bố không, có thông tin liên hệ rõ ràng không, và họ có trả lời các câu hỏi về bản quyền một cách minh bạch không. Những dấu hiệu này đáng tin hơn số lượng người theo dõi.
Minh hoạ đương đại có phù hợp để trang trí nhà ở không?
Rất phù hợp, miễn là chọn đúng kích thước và màu sắc với không gian. Một bức minh hoạ đơn giản treo đúng chỗ thường dễ sống cùng hơn một bức quá cầu kỳ.