Đứng trước một bức tranh, thứ đầu tiên chạm vào mắt chúng ta thường là màu sắc. Nhưng nếu dừng lại thêm vài phút, bạn sẽ nhận ra bố cục và chất liệu mới là những yếu tố níu chân mình lâu hơn. Đó là lý do đội ngũ bên mình muốn chia sẻ một hướng dẫn cơ bản về màu sắc, bố cục, chất liệu để bạn xem tranh có chủ đích hơn. Không chỉ dừng ở cảm giác đẹp hay chưa đẹp, mà còn hiểu vì sao bức tranh lại khiến mình rung động.
Màu sắc: Cảm xúc thường đi trước lý do
Màu sắc là ngôn ngữ đầu tiên của hội họa. Khi nhìn một bức tranh, bạn thường cảm nhận được ấm hay lạnh, dịu hay mạnh trước cả khi kịp suy nghĩ. Điều đó không phải ngẫu nhiên. Người vẽ chọn từng tông màu để dẫn dắt cảm xúc của người xem, từng mảng sắc độ đều có lý do của nó.
Bạn thử tự quan sát xem sao. Một tác phẩm chủ yếu dùng xanh lam và xám thường gợi sự trầm lắng, như một buổi chiều mưa không vội vã. Ngược lại, đỏ cam và vàng nắng mang đến năng lượng và hơi ấm rõ rệt. Có lần đội ngũ bên mình trò chuyện với một người bạn sưu tầm tranh ở Đà Lạt. Anh kể rằng khi thay một bức tranh tông lạnh bằng tông ấm trong phòng khách, cả không gian đổi hẳn đi. Anh không biết gọi tên hiệu ứng đó là gì, nhưng cảm nhận được nó rất rõ ràng.
Đọc màu qua tương phản và độ đậm nhạt
Đừng chỉ hỏi màu nào đẹp. Hãy để ý xem màu nào nổi lên trước. Thông thường, vùng có độ tương phản mạnh nhất, nơi sáng và tối đối đầu nhau, sẽ là điểm nhấn của tác phẩm. Người vẽ hay tận dụng chỗ này để kéo ánh nhìn của bạn về trung tâm.
Có một mẹo nhỏ khi xem tranh: thử nheo mắt lại để hình ảnh mờ đi một chút. Bạn sẽ thấy ngay cấu trúc sáng tối. Nhiều khi bạn sẽ phát hiện bức tranh thực ra được dựng từ vài mảng lớn, chứ không phải hàng trăm chi tiết rời rạc như ban đầu bạn tưởng.
Bố cục: Mắt bạn đi theo đường nào?
Bố cục là cách người vẽ sắp xếp các hình khối trên mặt tranh. Nó quyết định mắt bạn bắt đầu ở đâu, đi qua những gì và dừng lại ở đâu. Một bố cục tốt thường không phô trương. Nhưng khi bạn thấy bức tranh “đúng chỗ” một cách khó giải thích, phần lớn là nhờ bố cục đã làm việc âm thầm.
Người học vẽ thường gặp vài nguyên tắc quen thuộc. Quy tắc một phần ba chia mặt tranh thành chín ô bằng hai đường ngang và hai đường dọc, sau đó đặt điểm nhấn gần các giao điểm. Bố cục đối xứng mang lại cảm giác ổn định và trang trọng. Trong khi đó, bố cục lệch tâm lại tạo chuyển động và sự tự do hơn hẳn.
Khi làm việc với học trò, đội ngũ bên mình hay yêu cầu họ chỉ ra ba thứ: điểm nhấn, đường dẫn và khoảng trống. Đường dẫn có thể là một đường cong, một dải màu hay thậm chí là cái nhìn của nhân vật. Khoảng trống thì rất hay bị hiểu nhầm là chỗ thiếu sót, nhưng thực ra đó là nơi để mắt được nghỉ ngơi và để tác phẩm có thêm không gian thở.
- Quy tắc một phần ba: tạo cân bằng tự nhiên, dễ chịu cho mắt người xem.
- Đường dẫn: đưa ánh nhìn của bạn đi sâu vào bên trong tranh.
- Khoảng trống: cho bố cục có nhịp điệu và không bị chật chội.
Khi gặp một tác phẩm mới, bạn có thể tự đặt một câu hỏi đơn giản: mắt mình bắt đầu từ đâu và đi đến đâu? Câu hỏi này giúp bạn hiểu người vẽ đã dẫn dắt mình như thế nào. Đồng thời, nó cũng khiến bạn cảm thấy gần hơn với quá trình sáng tác phía sau bức tranh.
Chất liệu: Bề mặt cũng là một phần của ý tưởng
Chất liệu không chỉ đơn thuần là thứ dùng để vẽ. Sơn dầu có độ dày, độ bóng và những vệt cọ rất rõ. Acrylic khô nhanh, màu thường phẳng hơn và sáng hơn. Bút chì, than và mực lại mang đến cảm giác mộc mạc, gần với bàn tay người vẽ. Mỗi chất liệu kể một kiểu câu chuyện khác nhau về người tạo ra nó.
Khi đứng gần một bức tranh, hãy thử nhìn vào bề mặt. Bạn có thấy những lớp sơn chồng lên nhau, những vệt cọ dứt khoát hay những mảng màu được tán đều không? Chất liệu cho bạn biết người vẽ làm việc nhanh hay chậm, tự tin hay đang thử nghiệm. Với nhiều nghệ sĩ trẻ, chính quá trình thử nghiệm chất liệu lại là nơi hình thành phong cách riêng.
Nếu bạn đang tập vẽ, đừng vội mua những chất liệu đắt tiền. Hãy bắt đầu bằng một loại vừa tay, rồi quan sát xem nó ảnh hưởng thế nào đến cách bạn chọn màu và sắp xếp bố cục. Đôi khi, một cây bút chì mềm đã đủ để bạn học được rất nhiều điều.
Ghép ba yếu tố lại khi thưởng thức tranh
Màu sắc, bố cục và chất liệu không tách rời nhau. Một mảng đỏ tươi đặt sai vị trí có thể phá vỡ cả bố cục vốn đã cân bằng. Một lớp sơn dày có thể khiến màu trông khác đi dưới ánh đèn trong phòng. Vì vậy, khi xem tranh, bạn nên nhìn theo ba lớp: cảm xúc của màu, dòng chảy của bố cục và cảm giác của bề mặt.
Đội ngũ bên mình tin rằng xem tranh không cần kiến thức chuyên sâu. Điều cần có là sự chậm rãi và một chút tò mò. Bạn có thể bắt đầu bằng việc ghi lại ba điều nổi bật nhất trong mỗi bức tranh mình gặp. Sau một thời gian, bạn sẽ thấy cách mình cảm nhận nghệ thuật đã thay đổi rõ rệt.
Đi tiếp từ đây
Nếu bạn muốn khám phá thêm, đội ngũ bên mình đã tổng hợp một số bài viết liên quan. Bạn có thể bắt đầu với những điều cần biết về màu sắc và bố cục khi sáng tác, hoặc đọc thêm 10 kinh nghiệm xây dựng phong cách nghệ thuật cho người vẽ nếu bạn đang tìm hướng đi riêng cho mình. Với những ai quan tâm đến tranh đương đại, kinh nghiệm thực tế về tranh đương đại cho người mới cũng là điểm khởi đầu khá hữu ích.
Cuối cùng, hãy để bản thân được thưởng thức. Màu sắc, bố cục và chất liệu chỉ là những công cụ giúp bạn hiểu tranh sâu hơn. Điều quan trọng nhất vẫn là cảm xúc mà bức tranh để lại trong bạn, và điều đó không cần ai định nghĩa thay bạn.